Lời tự tình Xuân Đinh Dậu

Thanks to Don Le for the New Year’s card design, Toronto 2017

Chắc hẳn ai cũng nhớ mấy câu thơ của thi sĩ Vũ Đình Liên:

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua …

Từ hơn 40 năm nay chúng ta chỉ thấy hình ảnh cụ đồ ngày Tết trên sân khấu của các hội người Việt tị nạn ở Đức. Cũng từ hơn 40 năm nay chúng ta đón Tết với người Đức trên quê hương của họ, nhớ về không khí Tết Nguyên Đán cổ truyền với sắc hoa mai vàng, hoa đào hồng thắm, với bánh chưng xanh, câu đối, cành nêu lủng lẳng những bao lì xì đỏ rộ.
Người Đức mừng Giáng sinh từ tối 24 đến 26 tháng 12, tức là chỉ có 2 ngày rưỡi thôi. Người Việt „ăn“ Tết đến 3 ngày lận. Theo phong tục Việt Nam thì ngày mùng Một là ngày con cháu đến thăm ông bà, họ hàng bên nội, ngày mùng Hai dành cho bên mẹ. Ngày mùng ba học trò đi thăm thầy cô.

Mùng một là Tết nhà cha
Mùng hai nhà mẹ, mùng ba nhà Thầy

Trẻ con xúng xính áo mới, trong nhà bánh mứt đầy mâm, ngoài đường trống lân rộn rã, pháo nổ đì đùng, sân chùa nghi ngút khói hương trầm ngày Tết. Mọi người hân hoan chúc nhau năm mới an khang, thịnh vượng.
Mặc dù năm Đinh Dậu tiếp tục chịu những sự kiện biến động như khủng hoảng làn sóng tị nạn ở châu Âu, Formosa gây ô nhiễm biển miền Trung, nguy cơ xâm lăng lãnh thổ Việt Nam của Trung Cộng v.v. chúng ta vẫn hy vọng một ngày mai tươi sáng theo như một câu ngạn ngữ của Ấn Độ:
Dù có giam gà trống dưới hầm sâu bao nhiêu đi nữa, bình minh vẫn rạng sáng.
Với niềm lạc quan này, Hồng mến chúc các bạn một năm mới an khang, thịnh vượng, sức khỏe dồi dào, gặp nhiều may mắn.

fnj2017-german-1Jeder Vietnamese kennt die poetischen Bilder des Neujahrsfestes

Wenn die Kirschblüte auf den Bäumen lacht,
der Markt in bunten Farben erwacht,
der alte Gelehrte über seine Kaligraphien bückt
Dann kehrt das Neujahr wieder zurück!

Seit mehr als 40 Jahren bleiben uns diese Bilder nur als Nachbildung auf der Bühne der jährlichen Neujahrsfeier der Vereine vietnamesischer Flüchtlinge in Deutschland. Seit mehr als 40 Jahren feiern wir zusammen mit unseren deutschen Freunden das Neujahrsfest, mit Sehnsucht nach der traditionellen Atmosphäre in der gelben Farbe der Mai-Blüten, der Rosafarbe der Kirchblüten, der grünen Farbe des Neujahrskuchen und insbesondere der roten Farbe der am Neujahrbaum hängenden Tüten mit „Glücksgeld“.
Wenn Weihnachten „das“ Fest der Europäer ist, dann ist Neujahrfest (nach dem Mondkalender) das wichtigste Jahresereignis der Vietnamesen. Die Deutschen feiern Weihnachten vom 24.12. abends bis zum 26. Dezember, also 2 ½ Tage. Wir feiern 3 Tage lang. Für die Vietnamesen ist das Neujahrsfest, bekannt als Tet-Fest, wie eine Mischung aus dem westlichen Weihnachten, Silvester, dem Neujahrstag, Ostern und Erntedank. Traditionell besuchen Vietnamesen an den ersten beiden Tagen ihre Familie und Verwandten, am dritten Tag die Lehrer. Es wird festlich gekleidet, bekömmlich gegessen; auf den Straßen werden Löwentänze vorgeführt, in den Tempeln steigt Räucherstäbchenqualm aus duftendem Adlerholz hoch. Man wünscht einander Glück, Gesundheit und Wohlstand.
Selbst wenn das Jahr des Hahns viele Schatten abwirft, wie die Flüchtlingskrise in Europa, Umweltverschmutzung durch Formosa in Vietnam, die Gefahr der Verletzung des vietnamesischen Territoriums durch China usw., lässt sich ein indisches Sprichwort viel Hoffnung schöpfen:
Wenn du den „Hahn“ einsperrst, geht die Sonne doch auf!
In diesem Sinne wünsche ich Euch allen im Neuen Jahr Geborgenheit, Erfolg und Reichtum, Glück und Gesundheit.

Chuột tây, chuột ta

Sáng nay đám bạn Facebook bàn chuyện chó như sau: Con chó này hồi mới đẻ ở Việt Nam gọi là Bít La (3 lít), tới chừng trưởng thành thì gọi là Năm Can, tức là khoảng 5 gallons … rượu đế.
Tôi phát phì cười vì thật ra câu chuyện bắt đầu từ việc thằng con trai của một người bạn cứu một con chó hoang – hay đi lạc thì không rõ lắm vì không thấy đề cập ở khúc sau là có ai đến nhận lại hay không. Hành động nghĩa hiệp này được kết thúc bằng 5 lít rượu đế làm tôi nhớ chuyện „chuột tây, chuột ta“ của mình.
Hôm nọ đứa con gái đáng yêu nhất trên đời này của tôi đòi vào tiệm bán thú vật xem cá. Nó thích nuôi cá nhưng tôi không cho phép vì biết rằng mình sẽ không có thì giờ chăm sóc, thay hồ, rửa hồ v.v. Chưa kể những kỳ nghỉ phải đi xa thăm bà con họ hàng bỏ cá chết đói sao ? Thơ thẩn trong tiệm tôi thấy có bán cả chuột. Mấy con chuột rao bán này trông không có vẻ gì là thuộc họ hàng nhà chuột cả, tức là trông chúng không có vẻ gì bẩn thỉu, đầy hung họa truyền bịnh dịch như hình ảnh con chuột trong trí nhớ của tôi. Tôi sinh ra và lớn lên ở Việt nam, nơi mà chuột bị liệt vào loại thú vật „cần phải tiêu diệt“ vì chúng toàn làm ổ ở những nơi bẩn thỉu nên trên mình mang đầy vi trùng của đủ các loại bệnh tật dễ lây lan như dịch tả, dịch hạch chẳng hạn. Tôi tạm gọi chúng là „chuột ta“ để phân biệt với „chuột tây“ mà tôi đang quan sát trong tiệm bán thú vật.
„Chuột tây“ thì đa số bé tẻo tèo teo, có khi còn nhỏ hơn con chuột nhắt bên mình. Chúng có bộ lông thật mượt mà khác hẳn với những con chuột chù, chuột cống lúc nào lông lá cũng xù xì và bết lại do chui luồn ở các cống rãnh. Tôi không biết các chú „chuột tây“ có thơm tho hay không (chắc là có, vì tôi thấy có mấy đứa bé ôm con „chuột tây“ đưa lên mũi hít hà như hôn các chú gấu bông vậy), nhưng các chú „chuột ta“ thì khỏi kể chúng ta cũng biết chúng hôi như … chuột.
Một ngoại lệ có lẽ là chuột đồng.
Chúng là một loài chuột đáng được … đem lên chảo. Trước kia thì chuột đồng được xem là một đặc sản „đồng quê“, nhưng bây giờ ở Việt nam mọc lên nhan nhản những quán bán các món ăn làm từ chuột đồng như lẩu chuột, chuột cà ri, chuột giả cầy, chuột nướng lá lốt, chuột xé phay … v.v. Trông những chú „chuột tây“ xinh xắn kia, tôi nghĩ bụng nếu mình mở một quán bán thịt chuột ở bên này chắc sẽ bị án tù chung thân không tại ngoại.
Càng quan sát tôi càng thấy nghi ngờ xuất xứ của các chú „chuột tây“ này. Chỉ cần nhử một miếng đồ ăn gì đó là chúng đã nhanh chân chui ra khỏi chỗ trốn để đớp mồi. Tôi còn nhớ lúc ở Việt nam nhà tôi ngoài việc nuôi mèo bắt chuột còn sắm thêm vài cái bẫy chuột to cỡ bằng hộp đựng giày, nhưng chả mấy khi tôi thấy có con chuột nào sa bẫy cả. Tôi cũng tự hỏi không biết các chú „chuột tây“ có sợ mèo không nhỉ, hoặc cả đời đã từng thấy con mèo ra sao chưa ? Có lẽ là không, mà đôi khi chúng còn có thể là bạn thân thiết với nhau nữa nếu có một cô bé nào đó nảy ra ý định nuôi cả mèo lẫn chuột trong nhà cho vui vì cô bé là con một (như đa số các trẻ em bên này) nên buồn bởi không có anh em để chọc ghẹo lẫn nhau. Tôi còn nhớ một bài đồng dao Việt nam nói về quan hệ mèo chuột:
Con mèo mày trèo cây cau
Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà ?
Chú chuột đi chợ đường xa
Mua mắm mua muối giỗ cha chú mèo

Mèo bên này không ăn mắm mà ăn … KiteKat nên „chuột tây“ cũng không phải cực khổ lặn lội đường xa đi sứ như „chuột ta“.
Tổng kết lại thì các bạn chắc sẽ nghĩ rằng làm „chuột tây“ sướng hơn „chuột ta“ nhiều. Cũng có thể. Nhưng nếu so về tuổi thọ thì tôi không chắc lắm. Chả là kỳ nghỉ hè vừa rồi tôi đi thăm một người bạn. Con gái bạn ấy có nuôi một con „chuột tây“ xinh xắn đặt tên là Chewy. Tôi được tận mắt chứng kiến cảnh chú Chewy đấy bị con bé nựng nịu, vần lên vần xuống, rượt bắt quanh nhà, lục tung cả các tủ quần áo, xây chuồng bằng Lego rồi giam lỏng chú Chewy trong đó, và nhiều trò chơi quái đản khác mà tôi không thể diễn tả hết được. Một tuần sau hôm tôi về thì nhận được „i meo“ của bạn tôi „báo tử“ chú Chewy, chuyện mà tôi đã đoán trước rồi khi nhìn thấy con bé con chơi chuột. Không cần phải là bác sĩ thú y tôi cũng chẩn được bịnh án tử vong của chú „chuột tây“ này: chết vì đứt tim mạch.
Quanh đi quẩn lại thì chuột nào cũng là … chuột. Đã là chuột là thuộc về loài thú yểu mạng rồi. Vì vậy khi đứa con gái đáng yêu nhất trên đời này của tôi xem chán chê chỗ hồ cá rồi quay sang hỏi:
– Mẹ ơi, cho con nuôi chuột nhé ?
thì tôi đã có đầy một bụng những lý do để gạt đi cái ý tưởng điên rồ ấy.

Neujahrsschreiben 2017

(Tiếng Việt ở dưới)

Mein Vater erzählte mir, dass am Neujahrstag ein Neujahrsschreiben Pflicht ist. Ich habe nie gefragt warum. Wahrscheinlich, weil wir sonst nichts Besseres zu tun hatten.
Und es gibt immer Etwas zum Schreiben, denn man hat ja die letzten 365 oder 366 Tage überlebt, und es ist verdammt viel passiert.
Als wir uns am Neujahrstag sportlich betätigen wollten, um das Geld für den Kauf neuer Hosen zu sparen, sagte ich zu dem liebsten Ehemann auf der ganzen Welt:
– Die Deutschen holen am Neujahrstag Essen von der Fritenbude, und die Vietnamesen haben Angst, den Kühlschrank aufzumachen, da sie sonst vom Lebensmitteln überschüttet werden, die sie über die Feiertage gehortet haben. Eigentlich finde ich es gar nicht so schlecht, denn auswärts essen ist nicht immer billig … Aber ich muss schon zugeben, selbst kochen kostet viel Zeit und so gesehen ist es auch nicht viel billiger, oder?
Der neue deutsche Trend heißt „Kochbox“. Die hungerigen Personen bestellen zum Selberkochen per Mausklick eine Box mit Rezepten und Zutaten, die passend zum Rezept portioniert sind. Spart Zeit – zumindest den Weg zum Supermarkt und das Warten an der Kasse. Billiger bestimmt nicht, im Durschschnitt etwa 7€ pro Mahlzeit. Wenn wir weiter philosophieren, ist es die Zeit, die immer teuerer geworden ist, nicht die Lebensmitteln.
Ich musste an Herrn Menne denken. Als ich ihn fragte, was wir zur Förderung der geistigen Entwicklung unserer liebsten Tochter auf der ganzen Welt beitragen konnten, gab uns Herr Menne – der Grundschullehrer unserer liebsten Tochter auf der ganzen Welt – den Rat, sie sollte „Momo“ lesen, eher ich sollte es ihr „vorlesen“, da sie bis dato noch nicht in der Lage war, Buchstaben zu merken, geschweige denn lesen (aus Wiki: Momo ist ein im Jahr 1973 erschienener Roman von Michael Ende. Der Titel bezeichnet die Hauptperson, der Untertitel lautet: Die seltsame Geschichte von den Zeit-Dieben und von dem Kind, das den Menschen die gestohlene Zeit zurückbrachte).
In den 70er Jahren hatte Michael Ende die Vision, dass dem Menschen die Zeit geklaut wurde und schufte Momo.
Im einundzwanzigsten Jahrhundert ist Momo mit irgendwelchen Apps beschäftigt, dass sie selbst keine Zeit mehr hat, sich um die Stundenblume zu kümmern.
Der 24-Stunden-Tag gibt es immer noch, jedoch keine kostenlose Zeit mehr. Wir müssen sie kaufen.
Eine Stunde Fett-Verbrennen kostet umgerechnet etwa 3€, im Fitness-Studio.
Eine Stunde Shoppen in Maastricht kostet etwa 3,50€, im Parkhaus.
Eine Stunde Schlaf kostet etwa 9€, im Cineplex Aachen, Loge.
Man muss aber erst 8 Stunden am Tag arbeiten, um das Geld zu haben, mit dem man die Zeit erwerben kann.
Heute ist Neujahrstag. Heute bekommt man 8 Stunden geschenkt. Wir wußten aber nicht, was wir mit der kostenlosen Zeit machen sollten, denn „was nix kostet, ist nix wert“. So entschieden wir uns für den billigsten Tarif und machten uns auf dem menschensleeren Parkplatz beim Fitness-Studio breit.

feier

Khai bút đầu năm 2017
Ba tôi có thông lệ đầu năm khai bút. Tôi không bao giờ hỏi tại sao phải làm thế. Có thể bởi vì cũng chẳng có gì khác để làm vào cái ngày Tân Niên cả. Mà một năm với 365 hay 366 ngày vừa qua đi thì chắc chắn phải có cái để kể lể, để khai bút đầu năm mới chứ ?
Sáng mùng Một, trên đường lái xe đến câu lạc bộ thể thao với mục đích đốt mỡ bụng, tiết kiệm tiền sắm quần mới, tôi quay sang nói với „người chồng đáng yêu nhất trên đời này“:
– Người Đức ngày mùng Một phải đi kiếm cái gì lót bụng ở ngoài đường, trong khi người Việt không dám mở tủ lạnh vì sợ đồ ăn mà họ tích trữ trong những ngày lễ sẽ đổ ụp vào người không kịp đỡ. Mà thật ra em thấy cũng không dở, bởi đi ăn ngoài không phải rẻ … Nhưng em phải công nhận, nấu nướng cần có thời gian, và như thế tính ra chưa chắc đã rẻ hơn nhiều anh nhỉ ?
Trend mới của Đức hiện nay là „Kochbox“, dịch tiếng Việt là „Bếp hộp“. Thân chủ „Bếp hộp“ tự nấu ăn bằng cách lên mạng, nhấp chuột click click đặt một hộp gồm công thức và nguyên liệu với số lượng phù hợp theo khẩu phần công thức, được bưu điện gởi đến vài ngày sau, tha hồ khoa tay múa chân tự nấu món mình thích mà lại tiết kiệm thời gian – ít nhất là khỏi phải cất công mò ra siêu thị đi chợ và đỡ mất thì giờ chờ đợi trả tiền tại quầy. Rẻ hơn thì không vì tính ra trung bình một bữa ăn „Bếp hộp“ tốn khoảng 7€. Nghĩ cho cùng, không phải là thực phẩm mà chính là thời gian đã ngày càng trở nên đắt đỏ.
Tự dưng tôi chợt nhớ đến thầy Menne, giáo viên chủ nhiệm của „đứa con gái đáng yêu nhất trên đời này của tôi“. Khi tôi hỏi thầy là tôi có thể làm gì để góp phần thúc đẩy sự phát triển trí tuệ của của „đứa con gái đáng yêu nhất trên đời này của tôi“ thì thầy Menne khuyên nó nên đọc sách, bắt đầu bằng truyện „Momo“, nói đúng ra là „tôi“ đọc cho nó nghe vì lúc đó nó còn chưa nhận diện được mấy chữ cái nói chi đến đọc sách (Momo là tên cô bé nhân vật chính trong truyện của Michael Ende, xuất bản vào năm 1973. Nội dung kể về những người đi ăn trộm thời gian và Momo cùng những đứa trẻ bạn nó với đóa Hoa Giờ mầu nhiệm đã giúp người lớn lấy lại thời gian bị đánh cắp).
Vào thập niên 70 mà ông Michael Ende đã có những khái niệm giả tưởng về thời gian bị đánh cắp, rồi tạo ra nhân vật Momo.
Ở thế kỷ hai mươi mốt, Momo quá bận rộn xử dụng các Apps của điện thoại di động nên không có thời gian làm hiệp sĩ chăm sóc đóa Hoa Giờ mầu nhiệm nữa.
Một ngày với 24 giờ vẫn còn đó, nhưng thời giờ không còn là miễn phí. Ta phải mua chúng.
Một giờ Đốt-Chất-Béo tính ra có giá tương đương với khoảng 3€, mua ở câu lạc bộ thể thao.
Một giờ Đi-Mua-Sắm-Tại-Maastricht tính ra có giá tương đương với khoảng 3,50€, mua ở bãi đậu xe.
Một giờ Ngủ-Trong-Bóng-Tối tính ra có giá tương đương với khoảng 9€, mua ở rạp chiếu bóng Cineplex Aachen, hạng Loge ngồi xa màn hình.
Nhưng bạn chỉ có 8 giờ làm việc trong một ngày để có tiền mua thời gian.
Hôm nay là ngày đầu năm mới. Hôm nay bạn được cho không 8 giờ. Nhưng tôi không biết phải làm gì với thời gian „miễn phí“ này, bởi vì „của cho là của ôi“. Cuối cùng chúng tôi chọn mua „thời gian giá mạt nhất“ và trực chỉ lái đến câu lạc bộ thể thao vào sáng mùng Một năm mới.